Τον Σεπτέμβριο του 1869, στις μόλις ξανά Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, δύο επενδυτές συνωμοτούσαν για το πώς θα μπορέσουν να μονοπωλήσουν την αγορά του χρυσού και να ανεβάσουν την αξία του στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Έτσι λοιπόν αγόρασαν χρυσάφι αξίας 1.5 εκατομμυρίου σε δολάρια, προσδοκώντας ότι θα έβγαζαν ημερήσιο κέρδος 15 χιλιάδων – τα οποία ισοδυναμούν με πάνω από 320 χιλιάδες σήμερα. Όταν όμως οι συνεργάτες συνωμότες τους αποφάσισαν να εξαχρυσώσουν ποσά που άγγιζαν τα 6 εκατομμύρια, τότε η τιμή του μετάλλου έπεσε ξαφνικά και οι αρχικοί αυτουργοί βρέθηκαν ζημιωμένοι για εκατοντάδες χιλιάδες. Θεσπίστηκε έκτοτε στο αμερικανικό χρηματιστήριο, όταν υπάρχει μια μέρα τεράστιας απώλειας στους δείκτες, να βαπτίζεται αυτή η μέρα «Μαύρη». Και η μέρα εκείνη έμελλε να είναι Παρασκευή, εξού και προέκυψε για πρώτη φορά ο όρος Black Friday.
Σήμερα, στην Αμερική τουλάχιστον, η Black Friday είναι η μέρα που ακολουθεί την αργία της γιορτής των Ευχαριστιών που παραδοσιακά πέφτει Πέμπτη, δηλαδή η τελευταία Παρασκευή του Νοεμβρίου. Η σημερινή Black Friday αντηχεί αθέμιτα τον πανικό που επικρατούσε στην Γουόλ Στριτ το Σεπτέμβρη του 1869, μιας και από τη δεκαετία του ‘50 και έπειτα, και ειδικότερα τα τελευταία 10+ χρόνια, παρακολουθούμε κάθε χρόνο του Αμερικανούς shoppers να ξενυχτάνε με αντίσκηνα έξω από τα mall και έπειτα να ποδοπατούνται ανελέητα για να προλάβουν σε προνομιακές τιμές προϊόντα που διατίθενται σε πολύ μεγάλες εκπτώσεις. Εξαιρετικό το timing μιας τέτοιας «εμπορικής εορτής» στην ουσία που διαδραματίζεται μόλις λίγες εβδομάδες πριν τα Χριστούγεννα, και δίνεται η ευκαιρία στον κόσμο να αγοράσει τα δώρα των εορτών, αλλά ακόμα και οικιακές συσκευές ή τηλεοράσεις με εκπτώσεις μέχρι και 80-90% κάτω. Οι βιαιότητες που προκύπτουν σε αυτό το φεστιβάλ του ύστερου καπιταλισμού, που ξεκίνησαν να εμφανίζονται από το 2008, όταν δύο άνθρωποι σκοτώθηκαν από πυροβολισμούς μέσα σε παιδικό κατάστημα παιχνιδιών, έχουν γίνει έκτοτε παράδοση.
Για μια χώρα όπως η Αμερική, όπου διαθέτει σοβαρή βιομηχανία και ηλίθιους πελάτες, η Black Friday αποτελεί ευκαιρία για αμφότερους. Ξεφορτώνεται το περσινό στοκ ο πωλητής ενώ το προμηθεύεται φθηνά ο αγοραστής, ουσιαστικά πρόκειται για win-win περίπτωση. Και αυτό συμβαίνει διότι μπορεί, για παράδειγμα η General Motors, ή, η εκάστοτε εταιρεία να στηρίξει αυτή την τεράστια πτώση των τιμών στα προϊόντα της που κινδυνεύουν να της επιστραφούν αν δεν ξεφορτωθούν έτσι. Η καθιέρωση αυτής της καταναλωτικής εορτής, σε μεγάλο βαθμό λόγω του υπερβάλλοντα ζήλου που έδειχναν οι «εισβολείς» των mall, αργά αργά παγκοσμιοποιήθηκε. Έγινε ευκαιρία συνιφασμού της ημέρας με εκπτώσεις κάθε είδους, σε ηλεκτρονικά καταστήματα, σε πλατφόρμες gaming κ.ο.κ. – ο χρήστης Playstation πχ. γνωρίζει ότι θα βρει τα χειριστήρια σε μειωμένη τιμή κάθε Νοέμβριο.
Ας επιστρέψουμε όμως στην Ελλάδα, όπου, εκτός τουρισμού και καφετέριας, δεν διαθέτει σοβαρή βιομηχανία, σφύζει όμως από ηλιθιότητα. Στην Ελλάδα η βιομηχανία που για χάρη της θεσμοθετήθηκαν οι εκπτωτικές περίοδοι είναι αυτή της κλωστοϋφαντουργίας, κοινώς ο ρουχισμός. Από το ράβε-ξήλωνε μέχρι την υψηλή ραπτική, όπως και στις ΗΠΑ, έτσι και εδώ δημιουργήθηκε η ανάγκη για ξεστοκάρισμα. Μάθαμε μεγαλώνοντας ότι καλοκαιρινά ψωνίζουμε μες το καταχείμωνο, και χειμερινά ψωνίζουμε στους 40 βαθμούς έξω και 15 εντός του κλιματιζόμενου καταστήματος. Εκεί, οι πτώσεις των τιμών ενδέχεται να είναι και ύψους 50%. Για λόγους ευγενούς ανταγωνισμού θεσπίστηκε ένα νομικό πλαίσιο όπου κανένας δεν μπορεί να ρίξει τις τιμές άνω του 50% των προϊόντων ενός καταστήματος, για την αποφυγή δημιουργίας μονοπωλίου.
Σήμερα ισχύει ένα πλαίσιο στο οποίο ο πωλητής οφείλει να αναγράφει την προηγούμενη τιμή και η τελική τιμή να είναι χαμηλότερη από εκείνη των τελευταίων 30 ημερών. Έτσι, η ελληνική κουτοπονηριά αναδεικνύει το μεγαλείο της μιας και όλα τα μεγάλα καταστήματα έχουν ενσωματώσει την τακτική του να ανεβάζουν τις τιμές έγκαιρα πριν τις εκπτωτικές περιόδους, για να δημιουργήσουν εικονικές εκπτώσεις όπου ο καταναλωτής αγοράζει κάτι, δήθεν σε έκπτωση, μόνο που η τιμή είναι η ίδια που θα το αγόραζε και εκτός περιόδου εκπτώσεων.
Επίσης, με την Αμερικανοποίηση της ελληνικής κοινωνίας και τον ερχομό του Black Friday, θα περίμενε κανείς ότι θα βλέπαμε και εγχώρια ψυγειοκαταψύκτες και τηλεοράσεις σε μειωμένες τιμές, έλα όμως που αν έχεις μάθει να πουλάς μόνο τουρισμό δεν έχεις τη δυνατότητα να το κάνεις αυτό γιατί πολύ απλά είσαι μεσάζων αυτών των προϊόντων. Εάν συνυπολογίσουμε κάπως, χονδρικά και εντελώς μπακάλικα, το πολύ αυξημένο Φ.Π.Α. στη χώρα μας, τα κόστη εισαγωγής των προϊόντων από τις αποθήκες της κεντρικής Ευρώπης, αλλά και τον ζήλο των εμπορικών καρτέλ για εξαπάτηση του πελατειακού κοινού, δεν θα εκπλαγούμε να δούμε ταπεινές εκπτώσεις που κυμαίνονται ανάμεσα στο 15 και 20 τα εκατό της όποιας αρχικής τιμής είχε οριστεί από τον Οκτώβριο. Η δική μας συμβουλή είναι η υπομονή, καθώς δεν είναι καθόλου απίθανο μια σύγκριση σημερινών τιμών με τις αντίστοιχες έπειτα από καμιά-δυο βδομάδες να διεγείρει εικόνες από το διάσημο meme με την Παμ από το The Office περί ίδιας φωτογραφίας.
Κάτι τελευταίο. Επειδή αντιλαμβάνομαι ότι κάθε σοβαρή διαφημιστική έχει κάποιο λογαριασμό για τον οποίο προωθεί την Black Friday και κάθε χρόνο χρειάζεται να καινοτομήσει όσον αφορά την προσέγγιση, επιτρέψτε μου να παραθέσω μερικές «αντιδιαφημίσεις», χωρίς να θέλω να θίξω καμία εταιρική υπόληψη, προς αποφυγή νομικών εξόδων – που δεν έρχονται με εκπτώσεις. «Είσαι ζωντόβολο αν ψωνίζεις απ’ τον…», «Φέρε πίσω τα λεφτά μας Κεντρικοευρωπαίε», «Ντικενσιανές προσφορές του τσιφούτη» – μιας και μπαίνουμε ολοταχώς στο Χριστουγεννιάτικο κλίμα.
